آخرین بروزرسانی در 9 اسفند, 1404 توسط سردبیر
تحلیلها از واشنگتن نشان میدهد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با وجود فضاسازی رسانهای درباره گزینه نظامی، در عمل برای دستیابی به یک توافق سریع با ایران شتابزده عمل میکند. این عجله ریشه در مجموعای از محاسبات پیچیده سیاسی، اقتصادی و راهبردی دارد که گزینه جنگ را برای او به یک قمار پرهزینه تبدیل کرده است.
به گزارش خبرگزاری مهر، پس از پایان دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو که با میانجیگری عمان برگزار شد، منابع ایرانی و عمانی از «پیشرفت» در گفتگوها خبر دادند. در حالی که رسانههای وابسته به جریانهای تندرو از «قریبالوقوع بودن حمله به ایران» سخن میگویند، شواهد متعدد نشان میدهد که کاخ سفید بیش از هر زمان دیگری به دنبال خروجی دیپلماتیک و «دستاوردسازی» از پرونده ایران است.
فرار از جنگ؛ محاسبه راهبردی واشنگتن
یکی از مهمترین دلایل نیاز آمریکا به توافق با ایران، هراس عمیق واشنگتن از درگیرشدن در یک جنگ فرسایشی و پرهزینه است. تحلیلهای ارائهشده از سوی اندیشکدههای معتبر آمریکایی مانند فارن افرز و مؤسسه واتسون دانشگاه براون نشان میدهد که ایران توانایی تحمیل «درد و هزینه» قابل توجهی به آمریکا را دارد. توانمندیهای ایران در مدیریت یک «نبرد نامتقارن» با استفاده از موشکهای بالستیک، پهپادها، عملیات سایبری و مینهای دریایی، چشمانداز جنگ را به یک باتلاق تمامعیار تبدیل کرده است. کارشناسان معتقدند حمله به ایران نه تنها منطقه را به آتش میکشد، بلکه با توجه به تسلط راهبردی ایران بر تنگه هرمز، میتواند شوک عظیمی به اقتصاد جهانی و بازار انرژی وارد کند. حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از این تنگه عبور میکند و هرگونه اختلال در آن به معنای جهش شدید قیمت انرژی خواهد بود.
علاوه بر این، جنگ با ایران ناقض یکی از اصلیترین شعارهای انتخاباتی ترامپ، یعنی «پایان جنگهای بیپایان» است. این موضوع هزینه سیاسی هرگونه ماجراجویی نظامی را برای او به شدت افزایش داده است.
افکار عمومی آمریکا؛ سدی در برابر ماجراجویی جنگی
بررسیهای معتبر نشان میدهد افکار عمومی داخل آمریکا با جنگ علیه ایران مخالفتی جدی دارد . نتایج نظرسنجی دانشگاه کوئینیپیاک نشان میدهد که ۷۰ درصد مردم این کشور مخالف دخالت نظامی در امور ایران هستند. نظرسنجی اکونومیست و یوگاو نیز حاکی از آن است که ۴۸ درصد از آمریکاییها آشکارا با اقدام نظامی مخالفند و فقط ۲۸ درصد موافق هستند. این بدان معناست که ۷۲ درصد مردم آمریکا یا مخالف جنگند یا نظر قطعی ندارند.
حتی در میان جمهوریخواهان و پایگاه رأی ترامپ نیز اجماعی برای جنگ وجود ندارد. بر اساس نظرسنجی دانشگاه مریلند، تنها ۴۰ درصد جمهوریخواهان از حمله به ایران حمایت کردهاند. این شکاف عمیق در پایگاه اجتماعی ترامپ، یک هشدار جدی برای کاخ سفید است. چهرههای شاخصی مانند ریچارد هاس، رئیس سابق شورای روابط خارجی آمریکا، و جیمز جفری، سفیر پیشین آمریکا، نیز آشکارا نسبت به تبعات جنگ هشدار داده و تأکید کردهاند که ترامپ از تبعات یک جنگ طولانی هراس دارد.
هزینههای سرسامآور؛ بار مالی بر دوش اقتصاد بیمار آمریکا
هزینههای سنگین نظامی نیز یکی دیگر از عوامل مهم عجله ترامپ برای توافق است. برآوردهای مؤسسه واتسون نشان میدهد مجموع هزینه فعالیتهای نظامی آمریکا در خاورمیانه از اکتبر ۲۰۲۳ تا پایان ۲۰۲۵ بین ۹.۶۵ تا ۱۲.۰۷ میلیارد دلار بوده است . روزنامه اقتصادی اسرائیلی کالکالیست برآورد کرده که در صورت حمله نظامی به ایران، هزینههای مستقیم میتواند تا حدود ۱۰ میلیارد دلار برسد؛ رقمی معادل بودجه یک سال مدارس و بیمارستانهای یک ایالت متوسط آمریکا.
مجله آمریکایی پولیتیکو نیز گزارش داده که بسیج نیروها و تجهیزات آمریکایی در منطقه سالانه بیش از ۲ میلیارد دلار هزینه دارد و فقط نگهداری و اعزام ناوگروههای هواپیمابر حدود یک میلیارد دلار در سال خرج برمیدارد. این در حالی است که بدهی فدرال آمریکا به حدود ۳۸.۵ تریلیون دلار رسیده و دولت عملاً فضای مالی محدودی برای هزینههای اضافی سنگین دارد. تحلیلگران تأکید میکنند که ادامه استقرار نیروهای پرهزینه، بودجه بخشهای غیرنظامی مانند آموزش و بهداشت را کاهش میدهد و بار مالی آن به نسلهای آینده منتقل میشود .
بلوف با مدل ترامپ؛ بزرگنمایی تهدید برای امتیازگیری
بسیاری از تحلیلگران، تهدیدهای اخیر ترامپ را نوعی «بلوف» و بزرگنمایی با هدف امتیازگیری از تهران میدانند. ریچارد هاس تأکید کرده که ترامپ از تبعات یک جنگ طولانی هراس دارد. جیمز جفری نیز صراحتاً گفته که «ناوگان نظامی» یک بلوف است و باور دارد ترامپ نوعی توافق هستهای با ایران خواهد بست که آن را پیروزی اعلام کند .
اظهارات جی.دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، که احتمال ورود کشورش به یک جنگ چندساله دیگر در منطقه را رد کرده، نیز نشاندهنده هراس آمریکا از درگیرشدن در جنگی فرسایشی است. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان که میانجیگری مذاکرات را بر عهده دارد، پس از سفر به واشنگتن و دیدار با مقامات آمریکایی، تأکید کرد که توافق با ایران «در دسترس» است و اگر به دیپلماسی فضای لازم داده شود، میتوان به نتایج بزرگی دست یافت .
رقابت با چین؛ اولویت اصلی فراموششده
نکته حائز اهمیت دیگر آنکه رقیب اصلی و راهبردی آمریکا در سطح جهانی امروز نه ایران، بلکه چین است. هر میزان درگیری و هزینهتراشی اضافی در غرب آسیا، تمرکز و منابع آمریکا را از رقابت بلندمدت با چین دور میکند؛ رقابتی که آینده موازنه قدرت جهانی را رقم خواهد زد. چین بدون ورود به ماجراجوییهای پرهزینه نظامی، در حال تقویت جایگاه اقتصادی و ذخایر راهبردی خود است. تداوم وضعیت فعلی در غرب آسیا، بیش از آنکه به سود واشنگتن باشد، برای آن هزینهساز است .
در مجموع، ترامپ در برابر سه گزینه قرار دارد: جنگ پرهزینه و نامطمئن، عقبنشینی تحقیرآمیز، یا دستیابی به یک توافق. عقلانیت سیاسی اقتضا میکند که او هرچه سریعتر پرونده ایران را از طریق دیپلماسی مدیریت کرده و از مسیر تعامل، راهی کمهزینهتر و واقعبینانهتر را انتخاب کند. تجربه ۱۲ روزه جنگ نیز ثابت کرده که راهحل نظامی برای مسئله ایران نه تنها مؤثر نیست، بلکه میتواند به یک فاجعه تمامعیار برای منطقه و فراتر از آن منجر شود.
من مرتضی تبسمی هستم و بیش از 26 سال هست که در دنیای خبر فعال هستم.
