غربالگری نوزادان در ایران چگونه از بروز بیماریهای خطرناک و ناتوانیهای دائمی پیشگیری میکند؟
آخرین بروزرسانی در 14 فوریه, 2026 توسط مرتضی تبسمی
هر ساله هزاران نوزاد در ایران با انجام یک سری آزمایشهای ساده و کمهزینه، از ابتلا به بیماریهای جدی و صعبالعلاج در امان میمانند. غربالگری نوزادان به عنوان یکی از مهمترین دستاوردهای نظام سلامت، نقش حیاتی در تشخیص زودهنگام بیماریهایی ایفا میکند که در صورت بیتوجهی، میتوانند آینده کودک را با چالشهای جدی ذهنی و جسمی مواجه سازند. یک فوق تخصص طب نوزادی در گفتگویی تفصیلی به تشریح ابعاد این برنامه ملی و تاثیر آن بر سلامت نسل آینده پرداخته است.
تشخیص کمکاری تیروئید؛ گام اول غربالگری نوزادان برای جلوگیری از عقبماندگی ذهنی
امیر نداف، فوق تخصص طب نوزادی و پیرامون تولد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به شایعترین برنامه غربالگری در کشور گفت: کمکاری تیروئید یکی از بیماریهای اندوکرین شایع در جهان و ایران است که متاسفانه در برخی مناطق اندمیک کشور به دلیل کمبود ید، شیوع بیشتری دارد. این بیماری در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، مستقیماً به سیستم عصبی مرکزی نوزاد آسیب زده و منجر به عقبماندگی ذهنی غیرقابل جبران میشود. وی افزود: خوشبختانه، غربالگری نوزادان برای کمکاری تیروئید در ایران بهصورت روتین و با یک آزمایش ساده از قطره خون پاشنه پا در روزهای نخست تولد انجام میشود. این تشخیص زودهنگام و درمان مقرونبهصرفه، مهمترین عامل در پیشگیری از عوارض دائمی این بیماری خاموش است.
غربالگری بیماریهای متابولیک؛ از فاویس تا اختلالات آنزیمی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه به اهمیت غربالگری نوزادان در شناسایی بیماریهای متابولیک اشاره کرد و توضیح داد: یکی دیگر از بخشهای حیاتی این برنامه، تشخیص زودهنگام کمبود آنزیمهای خاص مانند بیماری «فاویس» یا همان حساسیت به باقالی است. این اختلال متابولیک که در برخی مناطق کشور بهویژه استانهای جنوبی شیوع بیشتری دارد، در صورت تماس نوزاد با عامل محرک (باقالی) میتواند باعث تخریب گسترده گلبولهای قرمز و کمخونی حاد و خطرناک شود. نداف تاکید کرد: گنجاندن این بیماریها در پکیج ملی غربالگری نوزادان، این امکان را فراهم کرده که با آگاهی خانوادهها و پیشگیری از مواجهه با ماده غذایی خطرناک، از بروز بحرانهای پزشکی جدی جلوگیری شود.
نقش حیاتی غربالگری شنوایی در رشد گفتار و cognition کودک
این فوق تخصص طب نوزادی همچنین به یکی دیگر از ارکان مهم این برنامه یعنی غربالگری شنوایی نوزادان اشاره کرد و گفت: بسیاری از والدین از اهمیت تشخیص زودهنگام کمشنوایی غافل هستند. اگر مشکل شنوایی نوزاد پیش از ششماهگی تشخیص داده شود، با اقدامات توانبخشی و گاهی درمانهای دارویی یا جراحی، میتوان مسیر رشد طبیعی گفتار و مهارتهای شناختی کودک را هموار کرد. در غیر این صورت، تاخیر در تشخیص منجر به اختلالات دائمی در یادگیری و ارتباط اجتماعی کودک خواهد شد. وی تصریح کرد: غربالگری شنوایی بخشی جداییناپذیر از مراقبتهای اولیه سلامت در ایران است که به موقع بودن آن، تفاوت بین یک زندگی همراه با چالش یا یک زندگی سالم را رقم میزند.
تضمین سلامت نسل آینده با آگاهیبخشی و غربالگری بهموقع
نداف در پایان خاطرنشان کرد: تمامی این اقدامات، یعنی غربالگری نوزادان برای بیماریهای متابولیک، تیروئید و کمشنوایی، یک سرمایهگذاری هوشمندانه برای سلامت جامعه است. این برنامهها با هدف شناسایی مشکلات بالقوه و پیشگیری از عوارض جبرانناپذیر طراحی شدهاند. وی افزود: در کنار انجام غربالگری، آگاهیبخشی به خانوادهها درباره اهمیت پیگیری نتایج و درمان بهموقع، نقش کلیدی در ارتقاء کیفیت زندگی کودکان دارد. با اجرای دقیق این برنامهها و همکاری آگاهانه والدین، میتوانیم قدمی بزرگ در جهت ساختن آیندهای روشن و عاری از بیماری برای نسلهای آینده برداریم.
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
