نیمی از درآمدهای مالیاتی کشور به دلیل معافیتها و ضعف نظام سنتی از دست میرود
آخرین بروزرسانی در 7 جولای, 2025 توسط مرتضی تبسمی
در حالی که دولت تلاش دارد با افزایش درآمدهای مالیاتی، کسری بودجه را کاهش داده و وابستگی به نفت را کمرنگتر کند، اما چالشهایی جدی مانند فرار مالیاتی، معافیتهای گسترده، نبود عدالت مالیاتی و روشهای سنتی در وصول مالیات، مانعی بزرگ بر سر راه تحقق این هدف هستند. طبق اعلام رئیس سازمان امور مالیاتی، تنها در سال جاری حدود ۱۸۰۰ هزار میلیارد تومان درآمد بالقوه مالیاتی به دلیل معافیتها از دست رفته است؛ رقمی که تقریبا معادل کل مالیات وصولشده در همان سال است.
مالیات؛ ستون فقرات اقتصاد بدون نفت
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، مالیات به عنوان منبعی پایدار برای تأمین هزینههای عمومی، کاهش نابرابری و هدایت فعالیتهای اقتصادی شناخته میشود. در ایران نیز طی سالهای اخیر تلاش شده تا با کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، سهم مالیات در بودجه افزایش یابد. در بودجه سال ۱۴۰۴، درآمدهای مالیاتی به بیش از ۲۰۸۴ هزار میلیارد تومان رسیده که حدود ۳۶ درصد منابع عمومی دولت را تشکیل میدهد. با این حال، سهم مالیات از تولید ناخالص داخلی در ایران تنها ۸.۵ درصد است؛ در حالی که این رقم در بسیاری از کشورها بالای ۲۰ درصد است.
چالشهای ساختاری در نظام مالیاتی
یکی از مهمترین موانع در مسیر تحقق درآمدهای مالیاتی، گستردگی معافیتها و بخشودگیهای بیضابطه است. بر اساس گزارش سازمان برنامه و بودجه، در سال جاری حدود ۸۵۳ هزار میلیارد تومان از درآمدهای مالیاتی به دلیل معافیتهای اشخاص حقوقی محقق نخواهد شد. این رقم حتی از کل مالیات مصوب برای این گروه نیز بیشتر است و میتواند نقش مهمی در جبران کسری بودجه ایفا کند.
از سوی دیگر، نبود عدالت در نظام مالیاتی نیز باعث نارضایتی فعالان اقتصادی شده است. بسیاری از مؤدیان گلایه دارند که با وجود فعالیت کمتر، مالیات بیشتری نسبت به دیگران پرداخت میکنند. این نابرابری ناشی از تفسیرهای متفاوت کارشناسان از قوانین و نبود سیستم یکپارچه در رسیدگی به پروندههای مالیاتی است.
حرکت به سوی مالیاتستانی هوشمند
در سال ۱۴۰۲، اجرای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان آغاز شد؛ اقدامی که گامی مهم در مسیر هوشمندسازی نظام مالیاتی محسوب میشود. سازمان امور مالیاتی اعلام کرده که در چهار سال گذشته تلاش کرده تا با کاهش مداخلات انسانی، فرار مالیاتی را کنترل کند. با این حال، کارشناسان معتقدند که همچنان بخش زیادی از فرآیندها به صورت سنتی انجام میشود و نیاز به تحول دیجیتال در این حوزه احساس میشود.
اصلاح معافیتها؛ گامی ضروری برای عدالت مالیاتی
برای افزایش اثربخشی سیاستهای مالیاتی، ضروری است که معافیتها به صورت هدفمند و بر اساس اطلاعات دقیق بازنگری شوند. حذف معافیتهای غیرضرور و تمرکز بر معافیتهایی که به تولید و رشد اقتصادی کمک میکنند، میتواند ضمن افزایش درآمدهای دولت، به کاهش وابستگی به نفت نیز کمک کند.
اقدامات حمایتی از اقشار کمدرآمد
در کنار تلاش برای افزایش درآمدهای مالیاتی، دولت چهاردهم در سال گذشته اقداماتی برای کاهش فشار مالیاتی بر اقشار کمدرآمد و حقوقبگیران انجام داده است. همچنین در بودجه سال ۱۴۰۴ نیز تمرکز بر اخذ مالیات از فعالیتهای سوداگرانه و اقشار ثروتمند بیشتر شده است. سازمان امور مالیاتی اعلام کرده که هدف اصلی آن صرفاً کسب درآمد نیست، بلکه حمایت از تولید و ایجاد عدالت اقتصادی نیز در اولویت قرار دارد.
پیام رئیس سازمان امور مالیاتی به مناسبت روز ملی مالیات
محمدهادی سبحانیان، رئیس سازمان امور مالیاتی، در پیامی به مناسبت روز ملی مالیات تأکید کرده است که نظام مالیاتی باید نماد عدالت، شفافیت و کارآمدی باشد. او با قدردانی از مؤدیان قانونمدار و فعالان اقتصادی، بر تعهد این سازمان برای اصلاح ساختارها، تحول دیجیتال و ارتقاء فرهنگ مالیاتی تأکید کرده و آن را گامی مهم در مسیر ساخت ایرانی پیشرفته و پایدار دانسته است.
در نهایت، اگرچه گامهایی در مسیر اصلاح نظام مالیاتی برداشته شده، اما برای دستیابی به یک نظام مالیاتی عادلانه، شفاف و کارآمد، نیاز به اصلاحات عمیقتر، حذف معافیتهای غیرضرور و توسعه زیرساختهای دیجیتال بیش از پیش احساس میشود.
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
