آخرین بروزرسانی در 30 آگوست, 2025 توسط مرتضی تبسمی
تئودور آدورنو، فیلسوف و موسیقیشناس برجسته مکتب فرانکفورت، در کتاب «فلسفه موسیقی نو» نشان میدهد که موسیقی مدرن، با تمام پیچیدگیها و گسستهایش، میتواند به زبان اعتراض بدل شود؛ زبانی که برخلاف انتظار، نه برای سرگرمی بلکه برای بازتاب حقیقت تاریخی و مقاومت در برابر سلطه فرهنگی بهکار میرود.
به گزارش ایسنا، مسعود اسماعیلی، منتقد هنری، در یادداشتی با عنوان «هنر مدرن در برابر ایدئولوژی» به بررسی خوانش انتقادی آدورنو از دو قطب مهم موسیقی قرن بیستم، آرنولد شوئنبرگ و ایگور استراوینسکی، پرداخته است. آدورنو در این اثر، موسیقی را نه صرفاً پدیدهای زیباییشناختی، بلکه محصولی اجتماعی و تاریخی میداند که در بستر روابط تولید، ساختارهای قدرت و بحرانهای زمانه شکل میگیرد.
شوئنبرگ؛ صدای حقیقت در جهان گسیخته
آدورنو شوئنبرگ را نماینده رادیکالیسم مدرن میداند؛ هنرمندی که با گسست از سنت تونالیته و حرکت بهسوی نظام دوازدهصدایی، تلاش میکند اضطرابها، تناقضها و پیچیدگیهای جهان مدرن را بازتاب دهد. موسیقی او، هرچند برای گوشهای عادتکرده به ملایمت ناخوشایند است، اما از نظر آدورنو، دقیقاً به همین دلیل صادقانهترین زبان زمانه ماست. شوئنبرگ در برابر تجاریسازی هنر و یکدستشدن فرهنگ ایستادگی میکند و موسیقیاش را به ابزاری برای مقاومت تبدیل میسازد.
استراوینسکی؛ بازگشت به فرمهای تثبیتشده
در مقابل، آدورنو استراوینسکی را نماد گرایشی میداند که با وجود نوآوریهای تکنیکی، به ساختارهای گذشته بازمیگردد و نوعی نوکلاسیکگرایی را بازتولید میکند. او موسیقی استراوینسکی را متهم به «شیءشدگی» و قطع ارتباط با سوبژکتیویته میکند؛ هنری که بهجای مواجهه با بحرانهای اجتماعی، به آیینگرایی و بازنمایی کودکانه یا بدوی گرایش دارد و ناخواسته میتواند با ساختارهای اقتدارگرا همسویی پیدا کند.
دو مسیر پیشروی هنر مدرن
از نگاه آدورنو، تقابل شوئنبرگ و استراوینسکی تنها تقابل دو آهنگساز نیست، بلکه نماد دو مسیر متفاوت در هنر مدرن است: هنر بهعنوان مواجهه انتقادی با تاریخ یا هنر بهعنوان عقبنشینی به فرمهای تثبیتشده. مسیر نخست، هرچند دشوار و نخبهگرایانه، تنها راهی است که میتواند از ادغام در فرهنگ کالاییشده بگریزد و حقیقت تاریخی را بیان کند.
موسیقی بهمثابه مقاومت
آدورنو با بهرهگیری از مفاهیم دیالکتیک و نفیگرایی، نشان میدهد که موسیقی مدرن میتواند در برابر فشارهای ایدئولوژیک ایستادگی کند. او پیچیدگی و گسست در موسیقی شوئنبرگ را نه ضعف، بلکه ضرورتی برای بازتاب جهان بحرانی قرن بیستم میداند. همین موضع، او را در تضاد با جریانهای موسیقیدوست زمانهاش قرار داد که نوآوریهای رادیکال را غیرقابل فهم یا نخبهگرایانه میدانستند.
ساختار کتاب و اهمیت نظری
«فلسفه موسیقی نو» از دو فصل اصلی تشکیل شده است: «شوئنبرگ و پیشرفت» و «استراوینسکی و احیاگری». در هر فصل، تحلیلهای موسیقایی با تفسیرهای فلسفی و جامعهشناختی درهم تنیده شدهاند. آدورنو با دقتی موشکافانه به فرم، هارمونی و بافت موسیقی میپردازد و آنها را در چارچوب تحولات تاریخی و سیاسی زمانه تحلیل میکند.
این کتاب نهتنها برای موسیقیشناسان، بلکه برای علاقهمندان به نظریه انتقادی، فلسفه هنر و تاریخ فرهنگی قرن بیستم اهمیت دارد. آدورنو در این اثر نشان میدهد که هنر، اگر بخواهد حقیقتی را بیان کند، نباید خود را با سلیقه عمومی و سطحیپسندی تطبیق دهد. «فلسفه موسیقی نو» را میتوان مانیفستی هنری و سندی تاریخی دانست؛ اثری که موسیقی را به زبان اعتراض و آینهای از حقیقت اجتماعی بدل میسازد.
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
