آخرین بروزرسانی در 5 جولای, 2025 توسط مرتضی تبسمی
دانشمندان سرانجام موفق شدند یکی از رازهای عجیب دنیای جانوران را رمزگشایی کنند: چرا عنکبوتهای دریایی فاقد شکم هستند و اندامهای حیاتی خود را در پاهایشان جای دادهاند؟ پژوهشی تازه که در نشریه علمی BMC Biology منتشر شده، پاسخی ژنتیکی برای این پدیده ارائه میدهد.
ساختار بدنی متفاوت عنکبوتهای دریایی
عنکبوتهای دریایی، برخلاف خویشاوندان خشکیزی خود، فاقد شکم هستند. اندامهای گوارشی، تنفسی و تولیدمثلی آنها بهجای قرارگیری در بخش شکمی، در پاهایشان جای گرفتهاند. این ویژگی منحصر بهفرد، مدتهاست ذهن زیستشناسان فرگشتی را به خود مشغول کرده است. اکنون، با توالییابی کامل ژنوم گونهای به نام Pycnogonum litorale یا همان عنکبوت دریایی گرهدار، سرنخهایی از این تفاوت ژنتیکی بهدست آمده است.
نقش ژنهای Hox در شکلگیری بدن
در این مطالعه، تمرکز اصلی پژوهشگران بر گروهی از ژنها به نام Hox بوده است. این ژنها مسئول تعیین ساختار و نظم اندامهای بدن در بسیاری از جانوران هستند. از عروس دریایی گرفته تا پستاندارانی مانند پاندا، ژنهای Hox نقش کلیدی در شکلگیری بدن ایفا میکنند. اما در مورد عنکبوتهای دریایی، یک نکته عجیب کشف شد: ژنی که مسئول شکلگیری شکم است، بهطور کامل از خوشه ژنهای Hox حذف شده است.
حذف ژن، عامل اصلی یا پیامد فرگشتی؟
پراشانت شارما، زیستشناس دانشگاه ویسکانسین و نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید این نخستین بار است که توالی کامل ژنهای Hox در یک عنکبوت دریایی بهدست آمده و نبود ژن مربوط به شکم در آن تأیید شده است. اما این کشف پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا حذف این ژن باعث ناپدید شدن شکم شده یا برعکس، از بین رفتن شکم باعث بینیازی به این ژن شده است؟
آنتونیس روکاس، زیستشناس فرگشتی دانشگاه وندربیلت، که در این پژوهش مشارکت نداشته، معتقد است این یافتهها نشان میدهد که از دست رفتن ژنها نیز میتواند به اندازه ایجاد ژنهای جدید در فرگشت نقش داشته باشد.
چالشهای تحقیق و روشهای نوآورانه
یکی از موانع اصلی در مطالعه ژنتیکی عنکبوتهای دریایی، دشواری پرورش آنها در محیط آزمایشگاهی است. اما جورج برنیس از دانشگاه وین، با ایجاد کلونی موفقی از این گونه، امکان بررسی دقیقتر را فراهم کرد. او و تیمش با جمعآوری این جانوران از سواحل دریای شمال و فراهم کردن شرایط تغذیهای مناسب، توانستند چرخه زندگی آنها را در آزمایشگاه بازسازی کنند.
گام بعدی در پژوهشهای فرگشتی
برای درک بهتر نقش این ژن حذفشده، دانشمندان پیشنهاد دادهاند که آن را در گونهای دیگر از عنکبوتسانان غیرفعال کنند. اگر در نتیجه این آزمایش، شکم آن گونه نیز ناپدید شود یا تغییر شکل دهد، میتوان ارتباط مستقیمی میان حذف ژن و ساختار بدنی عنکبوتهای دریایی اثبات کرد.
این پژوهش نهتنها به یکی از معماهای زیستشناسی پاسخ داده، بلکه نشان داده است که فرگشت میتواند با حذف ژنها نیز مسیرهای جدیدی در ساختار بدن موجودات زنده ایجاد کند.
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
