افزایش تجمع آهن در مغز؛ زنگ هشدار برای ابتلا زودهنگام به آلزایمر در مبتلایان سندرم داون
آخرین بروزرسانی در 12 جولای, 2025 توسط مرتضی تبسمی
پژوهشی تازه نشان میدهد که سطح بالای آهن در مغز افراد مبتلا به سندرم داون ممکن است عامل تشدید آسیب سلولی و تسریع بروز علائم بیماری آلزایمر در آنها باشد. یافتههای دانشمندان دانشگاه کالیفرنیای جنوبی حکایت از ارتباط مستقیم بین تجمع آهن، عملکرد پروتئینهای چسبنده آمیلوئیدی و نوع خاصی از مرگ سلولی به نام فروپتوز دارد.
این بررسی که با تمرکز بر بافتهای مغزی اهدایی صورت گرفته، نشان داد که مغز افراد مبتلا به سندرم داون همراه با آلزایمر، دو برابر بیشتر از بیماران آلزایمری دیگر آهن انباشته دارد. متخصصان بر این باورند که احتمالاً نشتهای ریز در رگهای خونی مغز عامل این افزایش هستند که منجر به تخریب گسترده سلولی میشود.
پروتئین پیشساز آمیلوئید (APP)، که بر روی کروموزوم ۲۱ قرار دارد، در افراد دارای سندرم داون بیش از دیگران تولید میشود و با تشکیل پلاکهای آمیلوئیدی در مغز ارتباط مستقیم دارد. این پلاکها از نشانههای اصلی ابتلا به آلزایمر هستند. حدود نیمی از مبتلایان به سندرم داون تا سن ۶۰ سالگی علائم آلزایمر را تجربه میکنند؛ زمانی حدود ۲۰ سال زودتر از سایر افراد.
نتایج نشان داد آسیبها در غشاهای سلولی، بهویژه در نواحی لیپیدی مغز افزایش یافته و سطح آنزیمهای محافظ آنتیاکسیدانی نیز کاهش چشمگیری دارد. این روند باعث شکنندگی سلولها در برابر استرس اکسیداتیو شده و توان مقابله مغز با این آسیبها را کاهش میدهد. افزایش فعالیت آنزیم β-secretase نیز در این بیماران مشاهده شده که نقش کلیدی در تولید آمیلوئید بتا دارد.
مکس توروالد، پژوهشگر ارشد این مطالعه، عنوان کرده است که وجود آهن اضافی موجب تخریب لیپیدهای غشای سلولی و فعالسازی فرایند فروپتوز میشود که نوعی مرگ سلولی القاشده از طریق اکسیداسیون آهن است. این موضوع، به شکلگیری شدیدتر علائم آلزایمر در مبتلایان سندرم داون دامن میزند.
در مقایسهای دقیقتر، مشاهده شد افرادی که سندرم داون موزاییکی دارند و کروموزوم اضافی فقط در برخی سلولهای آنان وجود دارد، سطح آهن و پروتئین آمیلوئید پایینتری داشته و علائم آلزایمر در آنها خفیفتر بوده است. این موضوع احتمال تأثیر ترکیبی ژنتیک و شیمی مغز بر پیشرفت بیماری را تقویت میکند.
این یافتهها میتوانند مسیرهای درمانی نوینی را برای مهار آلزایمر بهویژه در افراد با زمینه ژنتیکی سندرم داون هموار کنند. داروهای کیلیتکننده آهن و تقویتکننده سیستم آنتیاکسیدانی، از جمله راهکارهایی هستند که در مطالعات اولیه روی موشها نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند.
پژوهشگران تاکید دارند که شناخت بهتر از نقش آهن در مغز، در کنار بررسیهای ژنتیکی و مولکولی، میتواند به طراحی درمانهایی هدفمند برای بیماریهای تخریبی مغز منجر شود. تمرکز صرف بر پلاکهای آمیلوئیدی کافی نیست؛ بلکه باید به مکانیسمهای آسیبرسان در اطراف این ساختارها نیز توجه کرد.
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
