آخرین بروزرسانی در 25 اکتبر, 2025 توسط مرتضی تبسمی
خیلی از والدین وقتی خودشان دندانهای نامرتب یا فکهای جلو و عقبرفته دارند، این سؤال در ذهنشان شکل میگیرد و یا از ما میپرسند که:
«آیا ممکن است بچهام هم همین مشکل را از من به ارث ببرد؟»
پاسخ کوتاه این است: بله، تا حدی بله! ولی عوامل محیطی و عادات دهانی هم نقش زیادی دارند. در ادامه با زبانی ساده توضیح میدهم که چه چیزهایی در ارتودنسی ارثی است و چه چیزهایی را میتوان پیشگیری یا اصلاح کرد.
ارث در مشکلات فک و دندان یعنی چه؟
وقتی از «مشکلات ارثی» صحبت میکنیم، منظورمان ویژگیهایی است که از پدر و مادر به فرزند منتقل میشود؛ مثل رنگ چشم، قد، یا فرم صورت.
در مورد دندانها و فک هم، بعضی از این ویژگیها ممکن است از ژنها تأثیر بگیرند. بهطور مثال:
- اندازه فک بالا و پایین
- شکل و اندازه دندانها
- نحوه قرارگیری فکها روی هم (رابطه اسکلت فکها)
- الگوی رشد صورت
اگر یکی از والدین فک کوچکی داشته باشد و دیگری دندانهای بزرگ، احتمال دارد فرزندشان دندانهای بزرگ را در فک کوچک به ارث ببرد. نتیجهاش چیست؟
بله، نامرتبی دندانها یا شلوغی (ازدحام) که یکی از شایعترین دلایل نیاز به ارتودنسی است.
شباهت ارتودنسی بین والدین و فرزندان
گاهی شباهت بین پدر و پسر یا مادر و دختر فقط در لبخند نیست، بلکه در مشکل فکی یا دندانی هم دیده میشود.
برای مثال:
- اگر پدر فک پایین جلو آمده داشته باشد، ممکن است پسر هم همین الگو را به ارث ببرد.
- اگر مادر فک بالا کوچک و لبخند لثهای دارد، دختر هم ممکن است همان فرم صورت را بگیرد.
- یا اگر هر دو والد دندانهای فاصلهدار دارند، احتمال زیاد فرزندشان هم همین ویژگی را خواهد داشت.
اما نکته مهم این است که ژنتیک تنها عامل نیست.
نقش محیط و عادتها در کنار ژنتیک
حتی اگر کودک استعداد ژنتیکی برای مشکل فکی داشته باشد، عوامل محیطی میتوانند آن را تشدید یا کنترل کنند.
به همین دلیل، آگاهی و مراقبت زودهنگام میتواند مسیر رشد فک و دندان را تغییر دهد.
برخی از عادتهایی که روی رشد فک اثر منفی میگذارند:
- مکیدن انگشت یا پستانک پس از ۳ سالگ
- تنفس دهانی (به جای بینی)
- جویدن ناهمسان با یک سمت فک
- فشار دادن زبان به دندانهای جلو
- گاز گرفتن لب یا ناخن
این عادتها میتوانند باعث باز ماندن بایت (open bite)، جلو زدن دندانهای بالا یا حتی تغییر فرم فک شوند.
اگر والدین از این موضوع آگاه باشند، میتوانند در همان دوران کودکی از بروز مشکل پیشگیری کنند.
چه مشکلات ارتودنسی بیشتر ارثیاند؟
در ارتودنسی، برخی از ناهنجاریها جنبهی ارثی بیشتری دارند. اینها مهمترینشان هستند:
- کلاس II (فک پایین کوچک یا عقبرفته): یکی از شایعترین مشکلات فکی در کودکان است و معمولاً از پدر یا مادر به ارث میرسد. این افراد اغلب پروفایل محدب و چانه عقبرفته دارند.
- کلاس III (فک پایین جلو آمده): اگر پدر یا مادر چانه برجسته یا فک جلو دارند، باید رشد فک کودک با دقت پیگیری شود. این نوع ناهنجاری معمولاً ژنتیکی است و نیاز به تشخیص زودرس دارد.
- دندانهای بیش از حد کوچک یا بزرگ: اندازه دندانها ژنتیکی است. گاهی دندانهای کوچک در فک بزرگ فاصله میگیرند و گاهی برعکس، بزرگ بودن دندانها باعث شلوغی میشود.
- رشد نامتقارن فکها: اگر در خانواده کسی صورت نامتقارن دارد، احتمال دارد فرزند هم الگوی مشابهی داشته باشد. البته عادتهای دهانی میتوانند این عدم تقارن را تشدید کنند.
آیا میتوان قبل از رشد کامل کودک متوجه مشکل ارتودنسی شد؟
بله. ما ارتودنتیستها با نگاه دقیق به فرم صورت و دندانهای شیری میتوانیم علائم اولیه ناهنجاری فکی یا دندانی را تشخیص دهیم.
برخی نشانههای هشداردهنده که والدین باید به آن توجه کنند عبارتاند از:
- کودک همیشه با دهان باز نفس میکشد
- لبها در حالت استراحت روی هم قرار نمیگیرند
- دندانهای جلو هنگام بسته بودن دهان از هم فاصله دارند
- فک پایین یا بالا جلوتر از حد طبیعی دیده میشود
- جویدن یا تلفظ کلمات برای کودک سخت است
بهترین زمان برای بررسی ارث در ارتودنسی
انجمن ارتودنتیستهای آمریکا توصیه میکند که اولین معاینه ارتودنسی در سن ۷ سالگی انجام شود.
در این سن، بعضی از دندانهای دائمی درآمدهاند و رشد فک هنوز ادامه دارد.
بنابراین متخصص میتواند پیشبینی کند که آیا کودک نیاز به درمان پیشگیرانه دارد یا نه.
اگر مشکل فکی در سنین پایین شناسایی شود، با درمانهای سادهتر (مثل دستگاههای متحرک یا هدگیر) میتوان از بدتر شدن آن جلوگیری کرد.
اما اگر تا بعد از بلوغ صبر کنیم، ممکن است درمان تنها با ارتودنسی و جراحی فک ممکن باشد.
نقش والدین در پیشگیری
حتی اگر مشکل ارتودنسی ژنتیکی باشد، رفتار و مراقبت والدین میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
کارهایی که میتوانید انجام دهید:
- پایش رشد فک و دندان از دوران شیری
- مراجعه دورهای به دندانپزشک اطفال
- ترک عادتهای دهانی مضر با کمک دندانپزشک
- تشویق کودک به جویدن غذاهای سفت (مثل سیب و هویج)
- اصلاح تنفس دهانی و آلرژیهای مزمن بینی
هرچه زودتر اقدام کنید، احتمال نیاز به درمان پیچیدهتر در آینده کمتر میشود.
آیا میتوان ارث در ارتودنسی را “متوقف” کرد؟
نه، اما میتوان اثرش را مدیریت کرد.
یعنی اگر کودک از نظر ژنتیکی مستعد ناهنجاری فکی باشد، میتوان با اقدامات بهموقع، رشد فک را هدایت و از بروز فرم شدید آن جلوگیری کرد.
برای مثال:
- در فک پایین جلو آمده (کلاس III)، میتوان در سنین ۷ تا ۱۰ سالگی با دستگاههای مخصوص، رشد فک بالا را تحریک کرد.
- در فک پایین کوچک (کلاس II)، میتوان با وسایل عملکردی، رشد چانه را در مسیر درست هدایت کرد.
بنابراین حتی اگر مشکل ارثی وجود داشته باشد، پیشگیری و درمان زودهنگام میتواند نتایج عالی ایجاد کند.
نکته جالب: ژنتیک لبخند را هم تعیین میکند!
شاید جالب باشد بدانید که حتی فرم لبخند، فاصلهی لبها و نمای چهره در لبخند هم تا حدی ارثی است.
اما خوشبختانه ارتودنسی امروز میتواند لبخند را نه فقط زیباتر، بلکه هماهنگتر با صورت بسازد.
نتیجهگیری
مشکلات فکی و دندانی تا حدی ژنتیکی و ارثی هستند، اما عوامل محیطی، عادتهای دهانی و زمان شروع درمان نقش بسیار مهمی دارند.
بهترین کار این است که اگر شما یا همسرتان سابقهی ارتودنسی یا مشکل فکی دارید، رشد فک و دندانهای کودک خود را از سنین پایین بررسی کنید.
یک معاینه ساده در سن ۷ سالگی میتواند آیندهی لبخند کودک شما را تغییر دهد.
زیرا بسیاری از ناهنجاریها اگر زود شناسایی شوند، بهراحتی قابل اصلاح یا پیشگیری هستند.
منبع: سایت رسمی دکتر مهدی فهیمی، متخصص ارتودنسی
نخبگان ایرانی در خط مقدم فناوری جهانی
گونه های خود را با تزریق چربی زیبا کنید!
معرفی خدمات و امکانات خودروبر همدان
طراحی سایت در شاهینشهر توسط متخصصان با تجربه + تضمین سئو
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
