آخرین بروزرسانی در 13 جولای, 2026 توسط مرتضی تبسمی

کتاب «سپهر مهر» روایتی متفاوت از مواجهه دانشجویان بینالمللی با شعر فارسی در یک کالج آمریکایی ارائه میدهد و نشان میدهد که این میراث کهن چگونه بدون آشنایی با زبان اصلی، مخاطبان جهانی را مجذوب خود میکند.

شعر فارسی؛ دریچهای به فرهنگ ایرانی برای مخاطبان غیرفارسیزبان

شعر فارسی، به عنوان گونه والای کلام، همواره دریچهای برای شناخت فرهنگ ایرانی بوده است. برای بسیاری از غیر فارسیزبانان، نخستین مواجهه با شعر فارسی صرفاً آشنایی با مجموعهای از واژهها و ابیات نیست، بلکه ورود به جهانی از معنا و تجربه فرهنگی است. شعر فارسی طی قرنها نهتنها زبان احساس و تخیل شاعران ایرانی بوده، بلکه بهتدریج به بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی این سرزمین تبدیل شده است؛ حافظهای که در آن مفاهیمی چون عشق، اخلاق، عرفان، امید و رنج انسانی در قالبی هنری و موسیقایی بیان شدهاند.

آنچه شعر فارسی را برای مخاطبان بیرون از زبان فارسی جذاب میکند، ترکیبی از چند ویژگی است: موسیقی و آهنگ زبان، تصویرسازیهای زنده، و لایههای عمیق معنایی که فراتر از یک روایت ساده ادبی میرود. بسیاری از خوانندگان غیرایرانی وقتی با آثار شاعرانی چون حافظ، سعدی، مولانا یا خیام آشنا میشوند، در ابتدا مجذوب زیبایی زبانی شعر میشوند؛ اما در ادامه با جهانی از اندیشه و احساس روبهرو میشوند که به تجربههای مشترک انسانی پیوند میخورد. از همین رو شعر فارسی برای آنان تنها متنی ادبی نیست، بلکه راهی برای درک بخشی از فرهنگ و جهانبینی ایرانی و وصول به فهمی مهرآمیز و عاشقانه از جهان است.

نقش شعر فارسی در آموزش زبان به غیرفارسیزبانان

پژوهشگران آموزش زبان بارها بر این نکته تأکید کردهاند که ادبیات، بهویژه شعر، نقشی مهم در یادگیری زبان فارسی برای غیر فارسیزبانان دارد. شعر میتواند همزمان با آموزش واژگان و ساختار زبان، مخاطب را با لایههای فرهنگی و فکری جامعه ایرانی آشنا کند. به همین دلیل در بسیاری از برنامههای آموزش زبان فارسی، متون ادبی و بهویژه اشعار کلاسیک جایگاهی ویژه دارند. در چنین چارچوبی، شعر فارسی نهتنها میراثی ادبی، بلکه ابزاری برای گفتوگوی فرهنگی و انتقال تجربههای انسانی در سطحی جهانی محسوب میشود.

در سالهای اخیر، گزارشهای متعددی از حضور فارسیآموزان خارجی در مراکز آموزشی و فرهنگی ایران منتشر شده که نشان میدهد شعر فارسی یکی از مهمترین عوامل جذب آنان به این زبان است. بسیاری از این زبانآموزان از کشورهای مختلف آسیایی، اروپایی و خاورمیانه، آشنایی اولیه خود با فرهنگ ایرانی را از طریق شعر و ادبیات فارسی آغاز کردهاند. به عنوان نمونه، یک فارسیآموز پاکستانی علاقه خود به غزلیات حافظ را نقطه شروع یادگیری زبان فارسی معرفی کرده و معتقد است که دیوان حافظ را همواره همراه دارد تا بتواند اشعار آن را در زبان اصلی بخواند و به معنای عمیقتری از آن دست یابد.

این روایتها نشان میدهد که برای بسیاری از فارسیآموزان خارجی، شعر فارسی نقطه آغاز آشنایی با ایران و فرهنگ آن است. جذابیت موسیقایی شعر، تصویرهای خیالانگیز و مفاهیم عمیق انسانی باعث میشود خوانندگان غیرایرانی نیز با آن ارتباط برقرار کنند. از این منظر، شعر فارسی تنها میراثی متعلق به یک زبان یا یک سرزمین نیست، بلکه بخشی از سرمایه فرهنگی مشترک بشری است که همچنان میتواند مخاطبان تازهای در جهان پیدا کند.

«سپهر مهر»؛ روایت دانشجویان آمریکایی از مواجهه با شعر فارسی

کتاب «سپهر مهر: سرگذشت شعر فارسی در یک کالج آمریکایی» حاصل نوشتهها و تأملات دوازده دانشجوی بینالمللی سال اول کالج ابرلین در آمریکا است؛ دانشجویانی که با نگاهی تطبیقی و بینفرهنگی، شعر فارسی را در متن یک تجربه دانشگاهی آمریکایی خواندهاند. این نوشتهها کوشیدهاند راز ماندگاری و جهانپسندی شعر فارسی را از خلال خوانشهایی تازه درباره آثاری از حافظ، سعدی، مولانا، خیام و دیگر شاعران فارسیزبان روشن کنند.

محمدجعفر امیرمحلاتی، گردآورنده کتاب که سابقه ده سال کار مستقیم با سازمان ملل و سه دهه تدریس در حوزه روابط بینالملل و الهیات صلح را دارد، در مقدمه کتاب آورده است که ادبیات پارسی به دلیل موجزترین و خوشآهنگترین بیان در مجموعه جاودان خردهای انسانی، برای دانشجویان سال اول کالج درسهای بزرگی به ارمغان خواهد داشت. او تأکید میکند که همراه کردن معناشناسی شعر با زیباشناسی خطاطی فارسی و گوشهشناسی موسیقی ایرانی، دانشجو را به تجربهای ارگانیک و چندبعدی از جاودانخردها، جاوداننقشها و جاوداننواها میرساند.

نکته قابل توجه اینکه هیچ یک از دانشجویان این کلاسها زبان فارسی را نمیدانستند و آشنایی آنها با ادبیات فارسی صرفاً با ترجمههای انگلیسی اشعار صورت میپذیرفت. با این وجود، گستره معانی ژرف نهفته در اشعار، زیبایی خطاطیهای نسخ و نستعلیق و گوشههای سحرانگیز موسیقی ایرانی، فکر و ذهن آنها را به افقهای فراخ خیال و اندیشه میبرد. دانشجویان هر هفته یک بیت شعر فارسی را حفظ میکردند، آن را بر تابلوی سیاه خطاطی مینمودند و هر کدام که از موسیقی سررشته داشتند با سازها به مشابهنوازی میپرداختند.

میراثی فراتر از زبان؛ جایگاه جهانی شعر فارسی

رویکرد کتاب «سپهر مهر» صرفاً در حد یک نقد ادبی کلاسیک نمی ماند، بلکه به دنبال پیوند دادن شعر فارسی با سنت ها و نام های گوناگون ادبی و فکری جهان است؛ از ادبیات ویکتوریایی و والت ویتمن گرفته تا پابلو نرودا، تیک نات هان و آرتور سی. کلارک. همین ویژگی، کتاب را به اثری میان رشته ای و گفت وگومحور تبدیل کرده است.

کتاب «سپهر مهر» بیش از آنکه تاریخنگاریِ مرجع درباره شعر فارسی باشد، مجموعهای از خوانشهای شخصی، آموزشی و تأملی است که مفاهیمی چون عشق، فروتنی، رنج، زیبایی، جنگ، اخلاق و هویت را در کانون توجه قرار میدهد. ارزش اصلی کتاب نیز در همینجاست که نشان میدهد شعر فارسی در نگاه خوانندگان غیرایرانی چگونه فهم و بازتفسیر میشود و چه جایگاهی در فضای آموزش عالی غرب مییابد.

در پیشگفتار مترجم نیز بر دشواری ترجمه این مقالهها و کمبود منابع دقیق و قابل اعتماد برای معرفی شعر فارسی به مخاطب جهانی تأکید شده است. از این منظر، کتاب میتواند برای پژوهشگران ادبیات فارسی، نمونهای قابل توجه از دریافت شعر فارسی در یک بستر دانشگاهی غربی و نیز شاهدی بر نحوه بازنمایی میراث ادبی ایران برای مخاطب بینالمللی باشد.

کتاب «سپهر مهر، سرگذشت شعر فارسی در یک کالج آمریکایی» به کوشش محمدجعفر امیرمحلاتی گردآوری شده و طناز لایق آن را به فارسی برگردانده، و نشر روزنه در سال ۱۴۰۳ آن را منتشر کرده است.

مجله خبری جوان آنلاین

مرتضی تبسمی

**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**

مرتضی تبسمی روزنامه‌نگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفه‌ای در رسانه‌های مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزه‌های رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیب‌های شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارش‌های متعددی در این زمینه‌ها از او منتشر شده است.

**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دوره‌های تخصصی روزنامه‌نگاری تحقیقی، گزارش‌نویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روش‌های مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت می‌نهد.

**سوابق حرفه‌ای**
تبسمی فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفته‌نامه‌های محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامه‌های سراسری مشغول به کار شد. گزارش‌های مستند و میدانی او از مناطق حاشیه‌نشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانه‌ای مورد توجه قرار گرفته است.

وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت می‌کند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکل‌های کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار می‌آید.

**تخصص‌ها و حوزه‌های کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیب‌های اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارش‌نویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.

**روش‌شناسی حرفه‌ای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفت‌وگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارش‌های خود بر حفظ کرامت انسانی سوژه‌ها، رعایت اخلاق حرفه‌ای و پرهیز از بزرگ‌نمایی یا تحریف تأکید دارد.

**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروه‌های تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.

**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامه‌نگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)