گام بلند سرخس به سوی اقتصاد جهانی: تبدیل شدن به منطقه آزاد و قطب ترانزیت بینالمللی
آخرین بروزرسانی در 8 ژوئن, 2025 توسط مرتضی تبسمی
سرخس، دروازه طلایی ایران در مسیر کریدورهای حیاتی جهانی، در آستانه تحولی بزرگ قرار دارد. با اتصال این منطقه به مرز و آغاز فرآیند تبدیل آن به منطقه آزاد اقتصادی، چشمانداز جدیدی برای سرمایهگذاری، ترانزیت و توسعه منطقهای گشوده میشود.
محمدرضا رجبیمقدم، مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی سرخس، با تأکید بر موقعیت ژئوپلیتیک استثنایی سرخس در تقاطع کریدور شمال به جنوب و شرق به غرب، این منطقه را یک نقطه حساس و فوقالعاده برای سرمایهگذاری و آینده کشور توصیف کرد. وی اشاره کرد که ۱۵ کشور آسیای میانه از طریق سرخس به آبهای گرم دسترسی پیدا میکنند و مسیر ترانزیتی حیاتی برای اتصال کشورهایی نظیر چین و هند به اروپا محسوب میشود.
اهمیت ژئواکونومیک سرخس در پساجنگ اوکراین
رجبیمقدم توضیح داد که با بروز جنگ اوکراین، کریدور شمالی که پیش از این ۸۰ درصد بارهای ترانزیتی چین و هند به اروپا را منتقل میکرد، با مشکل مواجه شده است. این وضعیت، اهمیت استراتژیک و اقتصادی سرخس را بیش از پیش پررنگ کرده و فرصتهای جدیدی را برای این منطقه به ارمغان آورده است.
مسیر پر فراز و نشیب تبدیل به منطقه آزاد
تلاشها برای تبدیل سرخس به منطقه آزاد اقتصادی سابقهای دیرینه دارد. از سال ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۵، همزمان با منطقه آزاد چابهار، دو منطقه آزاد برای تکمیل کریدور شمال به جنوب (چابهار به سرخس) مطرح شدند. اما متاسفانه سرخس برای حدود ۲۶ سال در این مسیر عقب ماند. مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی سرخس خاطرنشان کرد که شرط اصلی تبدیل شدن به منطقه آزاد، اتصال به مرز بوده که این امر در سال ۱۴۰۰ محقق شد.
آمادگی زیرساختی بینظیر با سرمایهگذاری آستان قدس
نکته قابل توجه این است که سرخس تنها منطقه آزاد در کشور است که تمام زیرساختهای توسعه در آن با سرمایهگذاری بیسابقه بالغ بر ۸۰ هزار میلیارد تومان توسط یک نهاد غیردولتی، یعنی آستان قدس رضوی، فراهم شده است. این سرمایهگذاری عظیم، سرخس را به لحاظ زیرساختی در موقعیت ممتازی قرار داده است.
مزیتهای لجستیکی و حملونقل ترکیبی
مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی سرخس به مزیتهای لجستیکی منحصر به فرد این منطقه اشاره کرد. در مساحت ۵۳۳۰ هکتاری منطقه ویژه سرخس، حدود ۴۲ کیلومتر ریل عریض و نرمال تعبیه شده است. این قابلیت ریلی امکان تخلیه و بارگیری واگنها از آسیای میانه بدون نیاز به تغییر بوژی (چرخ) را فراهم میکند که به کاهش چشمگیر هزینههای ترانزیت میانجامد. این امر به دلیل هزینههای بالای تغییر بوژی، بسیاری از کشورهای آسیای میانه را از ترانزیت از طریق ایران بیرغبت کرده بود. در حال حاضر، همکاری با یک شرکت چینی برای ایجاد سکوهای ویژه بارهای کانتینری در آینده نزدیک در دست اقدام است.
علاوه بر حملونقل ریلی، سرخس از زیرساخت حملونقل ترکیبی جادهای و هوایی نیز برخوردار است. طراحی فرودگاه برای هواپیماهای پهنپیکر در سرخس انجام شده و امید میرود عملیات اجرایی آن ظرف سه ماه آینده آغاز شود. این فرودگاه امکان انتقال بار از کشورهای آسیای میانه و چین به آفریقا و اروپا را فراهم خواهد کرد.
پروژههای کلان و جذب سرمایهگذار خارجی
با سرمایهگذاری ۲ هزار میلیارد تومانی مشترک با چین برای حمل بار از این کشور به ایران، افقهای جدیدی برای ترانزیت کالا گشوده خواهد شد. تمامی زیرساختهای آب، برق، گاز و فیبر نوری در منطقه سرخس فراهم شده و گمرکات شهرستان نیز در داخل منطقه تجمیع شدهاند تا فرآیندها تسریع یابد. با آغاز به کار رسمی منطقه آزاد، تمام دستگاههای خدماترسان در ورودی منطقه مستقر شده و کار برای سرمایهگذاران تسهیل خواهد شد.
رجبیمقدم همچنین از جذب ۸ شرکت خارجی برای سرمایهگذاری در سال گذشته خبر داد و افزود که ۲۷ شرکت سرمایهگذاری بینالمللی و داخلی نیز در حال حاضر در منطقه لجستیک سرخس مشغول فعالیت هستند که هر کدام بالغ بر ۳۰۰ میلیارد تومان در این سایتها سرمایهگذاری میکنند.
نقش سرخس در اقتصاد ملی و منطقه انرژی
مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی سرخس، کارکرد منطقه آزاد را برای اقتصاد کشور حیاتی دانست. وی معتقد است که تحرک در شریانهای حملونقلی، نه تنها به اقتصاد کشور رونق میبخشد، بلکه زمینه ساز توسعه گردشگری و ایجاد اشتغال محلی خواهد شد. علاوه بر این، سرخس به یکی از هابهای مهم انرژی و سوخت در منطقه تبدیل شده و تبادل سوخت افغانستان و آسیای میانه در این منطقه صورت میگیرد.
چالشها و راهکارهای توسعه
با وجود پیشرفتهای چشمگیر، چالشهایی نیز در مسیر توسعه سرخس وجود دارد. رجبیمقدم به وضعیت نامساعد جاده مشهد به سرخس اشاره کرد که علیرغم تعهد آستان قدس برای ساخت ۶۰ کیلومتر و پیشرفت کند وزارت نفت و راه در ۱۲۰ کیلومتر باقیمانده، همچنان یک دغدغه مهم برای سرمایهگذاران است.
همچنین، مشکل فرودگاه برای سرمایهگذاران خارجی و دوگانگی بین آستان قدس و دولت از دیگر موانع گذشته به شمار میرفتند که خوشبختانه با وفاق ایجاد شده، این دوگانگی برطرف شده و همکاریها سرعت گرفته است. استانداری خراسان رضوی نیز در این زمینه حمایتهای قابل توجهی داشته است.
یکی دیگر از چالشهای مهم، مسئله ریزگردها است که هم مردم و هم سرمایهگذاران را آزار میدهد. مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی سرخس تاکید کرد که حوزههای نفت و گاز، دولت و منابع طبیعی باید برای حل این مشکل تلاش کنند. در حال حاضر، ۱۰۰ هکتار فضای سبز در منطقه ویژه سرخس وجود دارد و تلاش برای رفع مشکل ریزگردها ادامه دارد.
با تبدیل شدن سرخس به منطقه آزاد اقتصادی و رفع چالشهای موجود، انتظار میرود این منطقه در آیندهای نزدیک به یکی از مهمترین مناطق آزاد کشور تبدیل شود و نقش کلیدی در اقتصاد ملی و منطقهای ایفا کند.
با احترام ، مجله خبری جوان انلاین
**مرتضی تبسمی**
**خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی**
مرتضی تبسمی روزنامهنگار و خبرنگار میدانی با بیش از دوازده سال تجربه حرفهای در رسانههای مکتوب و دیجیتال است. گستره فعالیت وی عمدتاً در حوزههای رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، بازار کار، آسیبهای شهری و سبک زندگی طبقه متوسط شهری متمرکز بوده و گزارشهای متعددی در این زمینهها از او منتشر شده است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی روزنامهنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. تسلط وی بر روشهای مستندسازی اجتماعی و مصاحبه با اقشار مختلف جامعه، روی کارش امضایی از عمق و دقت مینهد.
**سوابق حرفهای**
تبسمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با همکاری در هفتهنامههای محلی آغاز کرد و به تدریج به عنوان خبرنگار و گزارشگر در روزنامههای سراسری مشغول به کار شد. گزارشهای مستند و میدانی او از مناطق حاشیهنشین تهران، مشکلات بازنشستگان تأمین اجتماعی و مسائل کارگران ساختمانی در چندین رویداد رسانهای مورد توجه قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان خبرنگار ارشد حوزه رفاه اجتماعی و سبک زندگی فعالیت میکند. در این مدت، ارتباط مستمر او با نهادهایی چون سازمان تأمین اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تشکلهای کارگری، منبعی معتبر برای اخبار حوزه تخصصی وی به شمار میآید.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی تبسمی در پوشش اخبار تأمین اجتماعی، بازار کار، بیمه، بازنشستگی، مسکن، آسیبهای اجتماعی شهری و سبک زندگی طبقات مختلف جامعه است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی میدانی، مستندنگاری مشکلات مردمی و مصاحبه با اقشار تأثیرپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد تبسمی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مداوم، گفتوگوی مستقیم با مردم عادی و مسئولان محلی، اعتبارسنجی اخبار و مستندات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر حفظ کرامت انسانی سوژهها، رعایت اخلاق حرفهای و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با رفاه اجتماعی و مطالبات صنفی مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– برنده جایزه بهترین گزارش اجتماعی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۰)
– لوح تقدیر از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای پوشش مسائل بازنشستگان (۱۴۰۱)
– نامزد دریافت جایزه روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش «کارگران ساختمانی؛ بدون قرارداد و بدون بیمه» (۱۴۰۲)
