آخرین بروزرسانی در 14 بهمن, 1404 توسط سردبیر
اصلاح ساختار تعرفه گاز از مهرماه امسال، تحول چشمگیری در مدیریت مصرف انرژی کشور ایجاد کرده است. این سیاست که با هدف کاهش مصرف بیضابطه و تحقق عدالت انرژی اجرا شده، اکنون پرمصرفها را با قبوض سنگین میلیونی روبرو کرده و الگوی مصرف گاز در بخش خانگی و عمومی را به چالش کشیده است.
چرا سیاست تعرفه پلکانی گاز به یک ضرورت تبدیل شد؟
ایران با وجود دارا بودن یکی از بزرگترین ذخایر گاز جهان، سالهاست با مصرف چند برابری نسبت به متوسط جهانی دستوپنجه نرم میکند. آمارهای رسمی نشان میدهد شدت مصرف انرژی در کشور حدود ۲ تا ۲.۵ برابر میانگین جهانی است و در روزهای اوج سرما، مصرف روزانه گاز به بیش از ۷۰۰ میلیون مترمکعب میرسد.
کارشناسان ریشه این مسئله را در نظام تعرفهگذاری نامتوازن گذشته میدانند که تفاوت معناداری بین مصرف بهینه و افراطی قائل نمیشد. اکنون سیاست جدید با تمرکز بر پرمصرفها، تلاش دارد یارانه انرژی را از مصرف اسرافآمیز جدا کرده و فشار مالی را متوجه اقلیتی کند که سهم نامتناسبی از گاز کشور را مصرف میکنند.
سادهسازی پلکان تعرفه؛ از ۱۲ پله غیرشفاف به ۴ پله هدفمند
یکی از کلیدیترین تغییرات در نظام جدید، کاهش پلکانهای تعرفه از ۱۲ پله پیچیده به ۴ پله شفاف است. این پلهها شامل کممصرف، خوشمصرف، پرمصرف و بسیار پرمصرف میشود. آمارها نشان میدهد ۸۸ درصد مشترکان در دو پله اول قرار دارند و افزایش محسوسی در قبوض خود مشاهده نکردهاند.
در مقابل، حدود ۱۲ درصد مشترکان در پلههای سوم و چهارم قرار گرفتهاند که عمدتاً شامل واحدهای با متراژ بسیار بالا، دارای استخرهای خانگی یا مصارف ترکیبی هستند. این تغییر باعث شده پیام قیمتی به روشنی به مصرفکنندگان منتقل شود و مشوقی برای کاهش مصارف غیرضروری ایجاد کند.
انقلاب عدالت اقلیمی؛ از ۵ منطقه به ۱۳۰۰ اقلیم شهری
نوآوری قابل توجه در نظام جدید، افزایش مناطق اقلیمی از ۵ منطقه کلی به حدود ۱۳۰۰ اقلیم شهری است. این تغییر پاسخ مستقیمی به نگرانی ساکنان مناطق سردسیر بود که در سیستم قدیمی به ناعادلانه بودن تعرفهها اعتراض داشتند.
اکنون هر شهر و حتی مناطق درون شهری بر اساس دادههای دقیق هواشناسی دستهبندی شدهاند. این اصلاح باعث میشود نیاز واقعی به گرمایش در مناطق سردسیر به عنوان «مصرف افراطی» برچسب نخورد و سیاستهای تنبیهی دقیقاً بر پرمصرفهای واقعی متمرکز شود.
اثرات ملموس: از قبوض ۵۵۰ میلیونی تا تغییر رفتار مصرفی
نماد ملموس اجرای این سیاست، صدور قبوض سنگین برای پرمصرفها بوده است. نمونه جنجالی قبض ۵۵۰ میلیون تومانی یک مجموعه چندواحدی در تهران، نشان دهنده عزم دولت برای مقابله با مصرف خارج از الگو است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تأکید میکند: «هدف از اصلاح تعرفهها افزایش درآمد دولت نیست، بلکه اصلاح رفتار مصرفی و تحقق عدالت انرژی است.» این رویکرد با الزام دستگاههای اجرایی به کاهش ۲۰ درصدی مصرف همراه شده که در صورت تحقق نیافتن، تعرفه گاز آنها در پله چهارم محاسبه خواهد شد.
چشمانداز آینده: تداوم اصلاحات کلید موفقیت است
اگرچه اصلاح تعرفه گاز گامی ضروری و رو به جلو محسوب میشود، کارشناسان هشدار میدهند این سیاست باید با اقدامات مکمل همراه شود. نوسازی سیستمهای گرمایشی، توسعه کنتورهای هوشمند، بهبود استانداردهای ساختمانی و فرهنگسازی عمومی از جمله این اقدامات هستند.
تجربه جهانی نشان میدهد اصلاح قیمتگذاری انرژی زمانی تأثیر پایدار دارد که با عدالت در اجرا و تداوم در سیاستها همراه باشد. آمارهای اولیه از کاهش مصرف در میان پرمصرفها حکایت دارد، اما تحقق اهداف بلندمدت نیازمند استمرار این رویکرد در سالهای آینده است.
به نظر میرسد ایران در مسیر درستی برای مدیریت مصرف انرژی قرار گرفته، اما این مسیر طولانی بوده و نیازمند همراهی همه ذینفعان از سیاستگذاران گرفته تا مصرفکنندگان عادی و پرمصرفها است.
اخبار فوری را در جوان آنلاین بخوانید
من مرتضی تبسمی هستم و بیش از 26 سال هست که در دنیای خبر فعال هستم.
